วิธีดูแลระบบย่อยอาหารให้ทำงานได้ดีลดกรดไหลย้อนและอาการไม่สบายท้อง

ระบบย่อยอาหารเป็นกลไกสำคัญที่ร่างกายใช้แปลงอาหารให้กลายเป็นพลังงานและสารอาหารที่จำเป็น อาการท้องอืด กรดไหลย้อน หรือท้องผูก ล้วนส่งผลกระทบให้ระบบย่อยอาหารทำงานไม่เต็มประสิทธิภาพ กาวิสคอนรวบรวมวิธีดูแลระบบย่อยอาหาร 10 ข้อ พร้อมโรคยอดฮิตในระบบทางเดินอาหารที่ควรรู้ เพื่อเป็นแนวทางดูแลรักษาให้ร่างกายของคุณทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพและแข็งแรงในระยะยาว

Highlight

• ระบบย่อยอาหาร คืออะไร และทำไมจึงควรให้ความสำคัญ ?

• 5 โรคยอดฮิตในระบบทางเดินอาหารที่คนไทยต้องรู้ มีอะไรบ้าง ?

• 10 วิธีดูแลระบบย่อยอาหารให้ทำงานได้ดี ลดกรดไหลย้อนและอาการไม่สบายท้อง

• ปรับพฤติกรรมการกินอย่างไร เพื่อบรรเทาอาการกรดไหลย้อน ?

• สัญญาณอันตรายจากระบบย่อยอาหาร เมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์ ?

ระบบย่อยอาหาร คืออะไร และทำไมจึงควรให้ความสำคัญ ?

ระบบย่อยอาหาร (Digestive System) คือกระบวนการที่ร่างกายย่อยสลายอาหารตั้งแต่ปากจนถึงทวารหนัก โดยมีอวัยวะหลักที่ทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ ได้แก่ ปาก คอหอย หลอดอาหาร กระเพาะอาหาร ลำไส้เล็ก ลำไส้ใหญ่ และทวารหนัก รวมถึงอวัยวะช่วยย่อยอย่างตับ ตับอ่อน และถุงน้ำดี

งานวิจัยจากหลายสถาบันพบว่าเซลล์ภูมิคุ้มกันของร่างกายถึง 70% อาศัยอยู่ในระบบทางเดินอาหาร การดูแลรักษาระบบย่อยอาหารให้แข็งแรงจึงส่งผลโดยตรงต่อระบบภูมิคุ้มกัน สุขภาพจิต และการป้องกันโรคเรื้อรังต่าง ๆ เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน หรือแม้แต่โรคมะเร็งลำไส้

เมื่อระบบย่อยอาหารทำงานไม่เต็มประสิทธิภาพ จะเริ่มเกิดอาการต่าง ๆ เช่น ท้องอืด แน่นท้อง เรอเปรี้ยว ท้องผูก ท้องเสีย หรืออาการที่รุนแรงกว่านั้นอย่างกรดไหลย้อนเรื้อรัง ซึ่งหากปล่อยไว้อาจส่งผลเสียต่อทั้งร่างกายในระยะยาว

5 โรคยอดฮิตในระบบทางเดินอาหารที่คนไทยต้องรู้ มีอะไรบ้าง ?

โรคในระบบทางเดินอาหารถือเป็นปัญหาสุขภาพที่พบมากที่สุดกลุ่มหนึ่งในประเทศไทย พบได้ในทุกเพศทุกวัย และมักส่งผลกระทบต่อทั้งชีวิตประจำวัน และการใช้ชีวิตในระยะยาว หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รับการดูแลอย่างเหมาะสม โดยโรคที่มักพบได้บ่อย มีดังนี้

1.โรคกรดไหลย้อน (GERD)

กรดไหลย้อน (GERD) คือภาวะที่กรดในกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นมาระคายเคืองหลอดอาหาร เกิดจากหูรูดหลอดอาหารส่วนล่างคลายตัวมากเกินไป ส่งผลให้เกิดอาการแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยวหรือเรอขม รู้สึกมีก้อนติดคอ กลืนอาหารลำบาก ไอเรื้อรัง หรือเจ็บหน้าอก บางรายอาจมีอาการเสียงแหบหรือหอบหืดร่วมด้วย

สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่ ภาวะน้ำหนักเกินที่ทำให้แรงดันในช่องท้องสูงขึ้น การกินมื้อใหญ่แล้วนอนทันที การดื่มกาแฟ แอลกอฮอล์ หรือน้ำอัดลมเป็นประจำ การสูบบุหรี่ที่ทำให้หูรูดหลอดอาหารอ่อนแรง รวมถึงความเครียดสะสมที่กระตุ้นการหลั่งกรดในกระเพาะ

หากปล่อยให้อาการเรื้อรังโดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่อันตราย เช่น หลอดอาหารอักเสบ หลอดอาหารตีบแคบ หรือ Barrett's Esophagus ซึ่งเป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของมะเร็งหลอดอาหาร วิธีการดูแลรักษาระบบย่อยอาหาร ทำได้โดยปรับพฤติกรรมการกินและหลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นอาการ และเลือกใช้ยาบรรเทาอาการที่เหมาะสม เช่น กาวิสคอน สีชมพู ที่จะช่วยบรรเทาอาการด้วย 2 กลไก คือ ลดกรด และสร้างแพเจลป้องกันไม่ให้กรดไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร ดูรายละเอียดผลิตภัณฑ์เพิ่มเติมได้ www.giexpert.in.th/products/

2.ท้องผูก

ท้องผูก คือ การถ่ายอุจจาระน้อยกว่า 3 ครั้งต่อสัปดาห์ ถ่ายลำบาก อุจจาระแข็ง เกิดได้จากการดื่มน้ำน้อย รับประทานอาหารที่มีกากใยต่ำ ไม่ออกกำลังกาย หรือมีความเครียดสะสม ดังนั้นเราจึงควรบริโภคอาหารที่มีกากใย ดื่มน้ำให้เพียงพอ รวมถึงออกกำลังกายสม่ำเสมอเพื่อกระตุ้นการทำงานของลำไส้

3.ท้องเสีย

อาการท้องเสีย อาจเกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรีย ไวรัส หรือปรสิต รวมถึงการรับประทานอาหารที่ไม่สะอาด มักมีอาการถ่ายเหลวหลายครั้ง อาจมีไข้หรืออาเจียนร่วมด้วย ทำให้ร่างกายสูญเสียน้ำและแร่ธาตุมาก เมื่อมีอาการท้องเสีย จึงควรดื่มน้ำหรือสารละลายเกลือแร่ทดแทน และหลีกเลี่ยงอาหารมันหรือเผ็ดจนกว่าอาการจะดีขึ้น

4.โรคลำไส้แปรปรวน (IBS) โรคเรื้อรังที่กระทบชีวิตประจำวัน

โรคลำไส้แปรปรวน (Irritable Bowel Syndrome) เป็นภาวะที่ลำไส้ใหญ่ทำงานผิดปกติโดยไม่มีสาเหตุทางกายภาพที่ชัดเจน ผู้ป่วยมักมีอาการปวดท้อง ท้องอืด แน่นท้อง สลับระหว่างท้องเสียและท้องผูก ซึ่งมักเกี่ยวข้องกับความเครียดและพฤติกรรมการกิน วิธีดูแลระบบย่อยอาหารสำหรับโรคนี้ จะเน้นการปรับอาหาร ลดความเครียด และออกกำลังกายสม่ำเสมอ

5.โรคกระเพาะอาหาร อาการยอดฮิตในคนวัยทำงาน

โรคกระเพาะอาหาร หรือกะเพาะอาหารอักเสบ (Gastritis) เกิดจากเยื่อบุกระเพาะอาหารอักเสบ สาเหตุที่พบบ่อยได้แก่ การติดเชื้อ H. pylori การใช้ยาแก้ปวดกลุ่ม NSAIDs เป็นประจำ เครียดสะสม หรือดื่มแอลกอฮอล์มาก มักมีอาการปวดแสบกลางท้อง จุกเสียด คลื่นไส้ ซึ่งมักดีขึ้นเมื่อรับประทานอาหารหรือยาลดกรด

10 วิธีดูแลระบบย่อยอาหารให้ทำงานได้ดี ลดกรดไหลย้อนและอาการไม่สบายท้องง

การดูแลรักษาระบบย่อยอาหารต้องอาศัยการปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวันอย่างมีวินัยและสม่ำเสมอ ต่อไปนี้คือวิธีดูแลระบบย่อยอาหาร 10 ข้อ ที่แพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านทางเดินอาหารแนะนำ

1. รับประทานอาหารที่มีใยอาหารสูง เช่น ผัก ผลไม้ และธัญพืชไม่ขัดสี เพื่อกระตุ้นการเคลื่อนไหวของลำไส้ ป้องกันท้องผูก และเป็นแหล่งอาหารให้แบคทีเรียดีในลำไส้
2. ดื่มน้ำสะอาดให้เพียงพอ อย่างน้อย 6-8 แก้วต่อวัน น้ำจะช่วยละลายอาหาร กระตุ้นเอนไซม์ย่อย และป้องกันอาการท้องผูก
3. เคี้ยวอาหารให้ละเอียด 20-30 ครั้งก่อนกลืน เพื่อไม่ให้กระเพาะอาหารทำงานหนัก ลดโอกาสเกิดแก๊สในท้องและอาการท้องอืด
4. ออกกำลังกายสม่ำเสมออย่างน้อย 30 นาทีต่อวัน ช่วยกระตุ้นการบีบตัวของลำไส้ เพิ่มเลือดไปเลี้ยงอวัยวะย่อยอาหาร และลดความเสี่ยงท้องผูก
5. หลีกเลี่ยงอาหารทอด มัน อาหารรสจัด และอาหารแปรรูป ซึ่งเป็นตัวกระตุ้นการหลั่งกรดและทำให้ระบบย่อยทำงานหนักขึ้น โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัญหากรดไหลย้อน
6. ลดหรืองดเครื่องดื่มแอลกอฮอล์และกาแฟ ทั้งสองระคายเคืองเยื่อบุกระเพาะและเพิ่มกรด ซึ่งจะทำให้มีกรดเกินในกระเพาะอาหาร ทำให้เกิดกรดไหลย้อนได้ง่ายขึ้น
7. จัดการความเครียด ความเครียดสัมพันธ์โดยตรงกับการทำงานของลำไส้ผ่านแกน Gut-Brain Axis เมื่อเราเครียด ร่างกายจะหลั่งฮอร์โมนที่ทำให้การบีบตัวของกระเพาะอาหารและลำไส้แปรปรวน การหาวิธีรับมือเมื่อเกิดความเครียด เช่น ฝึกการหายใจ จะช่วยให้ไม่เกิดความเครียดสะสมในระยะยาว ซึ่งอาจส่งผลต่อสุขภาพตามมาได้
8. นอนหลับให้เพียงพออย่างน้อย 7-8 ชั่วโมงต่อวัน เพื่อให้ร่างกายซ่อมแซมเยื่อบุลำไส้และปรับสมดุลฮอร์โมนที่เกี่ยวข้องกับการย่อยอาหาร
9. รับประทานโพรไบโอติกส์จากอาหารหมักดอง เช่น โยเกิร์ต กิมจิ มิโสะ หรือเต้าเจี้ยว เพื่อปรับสมดุลแบคทีเรียในลำไส้และเสริมการทำงานของระบบภูมิคุ้มกัน
10. งดสูบบุหรี่ สารนิโคตินทำให้หูรูดหลอดอาหารอ่อนแรง ลดการผลิตน้ำลาย และเพิ่มความเสี่ยงกรดไหลย้อน รวมถึงมะเร็งในระบบทางเดินอาหาร

ปรับพฤติกรรมการกินอย่างไร เพื่อบรรเทาอาการกรดไหลย้อน ?

นอกจากการใช้ยา การปรับพฤติกรรมการกินถือเป็นหัวใจสำคัญในการดูแลอาการกรดไหลย้อน เพราะกิจวัตรเล็ก ๆ น้อย ๆ ในชีวิตประจำวันล้วนมีผลต่อการทำงานระทางเดินอาหาร

1. กินมื้อเล็ก 5-6 มื้อแทนมื้อใหญ่ 3 มื้อ

การรับประทานอาหาร 5-6 มื้อเล็ก ๆ แทนการกิน 3 มื้อใหญ่ช่วยลดแรงดันในกระเพาะอาหาร ทำให้กรดไม่ถูกดันย้อนขึ้นมาในหลอดอาหาร อีกทั้งยังช่วยให้ระดับน้ำตาลในเลือดสม่ำเสมอและลดความรู้สึกหิวโหยมากจนกินเกิน

2. ไม่นอนทันทีหลังกินอาหาร รออย่างน้อย 2-3 ชั่วโมง

เมื่อนอนราบทันทีหลังอาหาร แรงโน้มถ่วงไม่สามารถช่วยดึงอาหารลงสู่กระเพาะได้ ทำให้กรดไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหารได้ง่ายขึ้น วิธีดูแลระบบย่อยอาหาร คือ ควรรออย่างน้อย 2-3 ชั่วโมงก่อนนอน หรือเดินเบา ๆ หลังมื้ออาหารเพื่อช่วยการย่อย

3. งดมื้อหนักก่อนนอนอย่างน้อย 3 ชั่วโมง

การกินอาหารมื้อใหญ่ก่อนนอน 3 ชั่วโมงทำให้กระเพาะยังคงทำงานหนักในขณะที่ร่างกายพักผ่อน ส่งผลให้กรดถูกหลั่งออกมามากในช่วงกลางคืน และเพิ่มความเสี่ยงกรดไหลย้อนขณะนอนหลับโดยที่เราไม่รู้ตัว

4. ยกศีรษะสูง 15-20 ซม. ขณะนอนป้องกันกรดไหลย้อนกลางคืน

การใช้หมอนรองศีรษะเพิ่มระดับ 15-20 ซม. หรือรองขาเตียงส่วนหัวให้สูงขึ้น จะช่วยใช้แรงโน้มถ่วงป้องกันกรดไหลย้อนขึ้นมาในหลอดอาหารขณะหลับ โดยเฉพาะในผู้ที่มีอาการรุนแรงตอนกลางคืน

5. หลีกเลี่ยงเสื้อผ้าที่รัดแน่นบริเวณหน้าท้อง

เสื้อผ้าที่รัดแน่นบริเวณเอวและหน้าท้องจะเพิ่มแรงดันในช่องท้อง ดันกรดในกระเพาะให้ไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร ควรเลือกเสื้อผ้าที่สวมใส่สบาย ไม่รัดเกินไป 

สัญญาณอันตรายจากระบบย่อยอาหาร เมื่อไหร่ควรรีบพบแพทย์ ?

แม้อาการท้องอืดหรือไม่สบายท้องจะดูเหมือนเรื่องเล็กน้อย แต่บางสัญญาณก็อาจบ่งชี้ถึงปัญหาที่รุนแรงกว่าที่คิด หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบปรึกษาแพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านระบบทางเดินอาหารโดยเร็ว

1. มีอาการต่อเนื่องเกิน 2 สัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น

หากมีอาการท้องอืด แน่นท้อง หรืออาหารไม่ย่อยอย่างต่อเนื่องมากกว่า 2 สัปดาห์โดยไม่ดีขึ้น แม้ปรับพฤติกรรมแล้ว ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริง

2. ปวดท้องรุนแรงหรือปวดกะทันหันโดยไม่มีสาเหตุ

อาการปวดท้องเฉียบพลันรุนแรง โดยเฉพาะบริเวณท้องน้อยด้านขวาหรือกลางท้อง อาจเป็นสัญญาณของภาวะฉุกเฉิน เช่น ไส้ติ่งอักเสบ นิ่วในถุงน้ำดี หรือตับอ่อนอักเสบ ซึ่งต้องได้รับการรักษาทันที

3. น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ

การสูญเสียน้ำหนักอย่างรวดเร็วโดยไม่ได้ตั้งใจ อาจเป็นสัญญาณของโรคในระบบทางเดินอาหารที่ร้ายแรง เช่น มะเร็งกระเพาะอาหาร หรือโรคลำไส้อักเสบ

4. ถ่ายเป็นเลือดหรืออุจจาระสีดำผิดปกติ

อุจจาระที่มีเลือดปนสีดำคล้ายยางมะตอย อาจบ่งชี้ถึงเลือดออกในทางเดินอาหารส่วนบน ขณะที่สีแดงอาจมาจากริดสีดวงทวารหรือเลือดออกบริเวณลำไส้ใหญ่ เป็นสัญญาณสำคัญที่ต้องรีบพบแพทย์ทันที

5. กลืนลำบากหรือเจ็บหน้าอกซ้ำ ๆ บ่อยครั้ง

ความรู้สึกติดขัดเวลากลืนอาหาร หรืออาการเจ็บหน้าอกที่เกิดซ้ำบ่อย อาจเกิดจากหลอดอาหารตีบ หรือภาวะแทรกซ้อนจากกรดไหลย้อนเรื้อรัง ซึ่งต้องได้รับการตรวจส่องกล้องเพื่อวินิจฉัยอย่างถูกต้อง

6. อาเจียนเป็นเลือด ภาวะฉุกเฉินที่ต้องรีบรักษา

อาการนี้ถือเป็นภาวะฉุกเฉินทางการแพทย์ที่ต้องรีบไปห้องฉุกเฉินทันที สาเหตุอาจมาจากแผลในกระเพาะอาหารทะลุ หลอดเลือดโป่งพองในหลอดอาหาร หรือภาวะอื่น ๆ ที่อาจเป็นอันตรายถึงชีวิต

ก้าวแรกของการมีสุขภาพลำไส้ที่ดีเริ่มจากการเรียนรู้วิธีการดูแลรักษาระบบย่อยอาหาร ปรับพฤติกรรมในชีวิตประจำวัน และเลือกผลิตภัณฑ์ที่เหมาะสมเมื่อมีอาการ

สนับสนุนโดยกาวิสคอน (Gaviscon) เมื่อมีอาการกรดไหลย้อน แสบร้อนกลางอก หรืออาหารไม่ย่อย ต้อง…กาวิสคอน สีชมพู ยาบรรเทาอาการแสบร้อนกลางอก อาหารไม่ย่อยเนื่องจากกรดไหลย้อน และลดกรดในกระเพาะอาหาร ด้วย 2 กลไกการออกฤทธิ์ ทั้งลดกรด ปรับสภาพกรดในกระเพาะอาหารให้เป็นกลาง + สร้างแพเจลป้องกันกรดไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร

สามารถดูผลิตภัณฑ์กาวิสคอน (Gaviscon) ที่มีส่วนผสมของอัลจิเนตได้ที่ https://www.giexpert.in.th/products/

แหล้งอ้างอิง:

• Human gut-associated lymphoid tissues (GALT): diversity, structure, and function. Mucosal Immunology (2021).
• Helicobacter pylori infection and peptic ulcers (สาเหตุหลักของกระเพาะอักเสบ: H. pylori และ NSAIDs). Medicine (2024)
• Carabotti M, et al. The gut-brain axis: interactions between enteric microbiota, central and enteric nervous systems. Annals of Gastroenterology (2015).
• Effects of Probiotics on Gut Microbiota: An Overview. International Journal of Molecular Sciences (2024).
• Head of bed elevation to relieve gastroesophageal reflux symptoms: a systematic review. BMC Family Practice (2021).