กรดไหลย้อน (GERD) คืออะไร?รู้จักสาเหตุ อาการ วิธีรักษา

คุณเคยรู้สึกแสบร้อนกลางอกหลังกินข้าวเสร็จใหม่ ๆ หรือตื่นกลางดึกเพราะรู้สึกเหมือนมีของเปรี้ยวไหลย้อนขึ้นมาในลำคอไหม? ถ้าใช่ คุณอาจกำลังเผชิญกับโรคที่คนไทยเป็นกันมากถึงกว่า 15-20% นั่นคือ กรดไหลย้อน หรือที่รู้จักกันในชื่อ GERD โรคนี้ดูเหมือนธรรมดา แต่หากปล่อยทิ้งไว้โดยไม่รักษา อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ในระยะยาว วันนี้กาวิสคอนจะพาคุณทำความรู้จักกับ กรดไหลย้อน (GERD) ให้ครบทุกมิติ ตั้งแต่สาเหตุ อาการ ไปจนถึงวิธีรับมือ บรรเทา และป้องกันอย่างถูกต้อง

Highlight

• GERD คืออะไร?

• สาเหตุของโรคกรดไหลย้อน (GERD) เกิดจากอะไร?

• อาการของโรคกรดไหลย้อน (GERD) ที่ควรสังเกตมีอะไรบ้าง?

• ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนจากโรคกรดไหลย้อน (GERD) มีอะไรบ้าง?

• วิธีรักษาและบรรเทาอาการกรดไหลย้อน (GERD) ทำได้อย่างไร?

• กาวิสคอน ตัวช่วยบรรเทากรดไหลย้อน มีสูตรไหนบ้าง?

• ตารางเปรียบเทียบกาวิสคอนแต่ละสูตรต่างกันอย่างไร?

• เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์?

GERD คืออะไร?

กรดไหลย้อน (GERD) คือ ภาวะที่น้ำย่อยและกรดในกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นมาในหลอดอาหาร ทำให้เกิดการระคายเคืองและอักเสบที่เยื่อบุหลอดอาหาร ในทางการแพทย์รู้จักในชื่อ Gastroesophageal Reflux Disease หรือ GERD ซึ่ง Gastroesophageal หมายถึงกระเพาะอาหารและหลอดอาหาร ส่วน Reflux แปลว่าการไหลย้อนกลับ

ในสภาวะปกติ หูรูดหลอดอาหารส่วนล่างจะทำหน้าที่เหมือนประตูกั้นระหว่างหลอดอาหารและกระเพาะ โดยเปิดให้อาหารผ่านลงกระเพาะเมื่อกลืน แล้วปิดสนิทเพื่อไม่ให้กรดไหลย้อนกลับขึ้นมา แต่เมื่อกล้ามเนื้อหูรูดทำงานผิดปกติ เช่นในผู้ที่มีภาวะกรดไหลย้อน กรดก็จะไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหารและก่อให้เกิดอาการต่าง ๆ

อาการกรดไหลย้อนเป็นครั้งคราวหลังกินอาหารมื้อหนักยังถือเป็นเรื่องปกติ แต่หากเกิดบ่อยกว่า 2 ครั้งต่อสัปดาห์ และกระทบคุณภาพชีวิต นั่นคือสัญญาณของ GERD ที่ต้องรักษาอย่างจริงจัง ซึ่งโรคนี้สามารถพบได้ทุกวัย แต่จะพบมากในวัยทำงานที่มีพฤติกรรมเสี่ยง เช่น กินมื้อใหญ่ก่อนนอน ชอบอาหารมันหรือรสจัด ดื่มกาแฟ น้ำอัดลม หรือแอลกอฮอล์บ่อย รวมถึงผู้ที่น้ำหนักเกิน หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีความเครียดสะสม

สิ่งที่หลายคนเข้าใจผิดคือคิดว่า กรดไหลย้อน (GERD) มีแค่อาการแสบร้อนกลางอก ความจริงแล้วโรคนี้อาจแสดงออกในรูปแบบอื่น เช่น ไอเรื้อรัง เสียงแหบ หรือเจ็บคอบ่อย ทำให้หลายคนไม่รู้ตัวและปล่อยทิ้งไว้โดยไม่ได้รักษา

สาเหตุของโรคกรดไหลย้อน (GERD) เกิดจากอะไร?

โรคกรดไหลย้อนไม่ได้เกิดจากสาเหตุเดียว แต่มักเกิดจากหลายปัจจัยร่วมกัน โดยมีกลไกหลักคือความผิดปกติของระบบป้องกันการไหลย้อนของกรดในกระเพาะอาหาร ซึ่งประกอบไปด้วย 3 กลุ่มสาเหตุหลัก ดังนี้

1. หูรูดหลอดอาหารส่วนล่าง (Lower Esophageal Sphincter: LES) ทำงานผิดปกติ

หูรูดหลอดอาหารส่วนปลาย เป็นกล้ามเนื้อหูรูดระหว่างหลอดอาหารและกระเพาะ ทำหน้าที่ปิดกั้นไม่ให้กรดในกระเพาะ ไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร ปัจจัยที่ทำให้หูรูดหลอดอาหารส่วนปลายทำงานผิดปกติ ได้แก่ ภาวะไส้เลื่อนกระบังลม (Hiatus Hernia) ดื่มแอลกอฮอล์ สูบบุหรี่ คาเฟอีน และยาบางชนิด เช่น ยาขยายหลอดลมหรือยาลดความดัน เป็นต้น

2. พฤติกรรมการรับประทานอาหาร

อาหารไขมันสูง ของทอด ช็อกโกแลต มะเขือเทศ อาหารเผ็ด น้ำอัดลม กาแฟ และแอลกอฮอล์ ล้วนกระตุ้นให้เกิดกรดไหลย้อน นอกจากชนิดอาหารแล้ว วิธีการกินก็สำคัญไม่แพ้กัน ไม่ว่าจะเป็นการกินมื้อใหญ่ในคราวเดียว กินแล้วนอนทันที กินดึกใกล้เวลานอน หรือกินเร็วโดยไม่เคี้ยวให้ละเอียด

3. ไลฟ์สไตล์และโรคประจำตัว

• น้ำหนักตัวเกินเกณฑ์ทำให้แรงดันในช่องท้องเพิ่มสูงขึ้น ดันกรดในกระเพาะขึ้นมาได้ง่าย
• การตั้งครรภ์ทำให้มดลูกที่ขยาดขนาดขึ้นไปเบียดกระเพาะ และฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนที่สูงขึ้นทำให้หูรูดหลอดอาหารส่วนปลายคลายตัว
• ความเครียดทำให้มีการหลั่งกรดมากขึ้นโดยตรง
• โรคประจำตัวบางชนิด เช่น โรคเบาหวาน โรคลำไส้แปรปรวน โรคหยุดหลายใจขณะหลับ โรคผิวหนังแข็ง ฯลฯ ก็เพิ่มความเสี่ยงกรดไหลย้อนได้เช่นกัน

อาการของโรคกรดไหลย้อน (GERD) ที่ควรสังเกตมีอะไรบ้าง?

อาการของกรดไหลย้อนมีความหลากหลายมากกว่าที่หลายคนคิด แบ่งออกได้เป็น 2 กลุ่มหลัก ได้แก่ อาการทางหลอดอาหารโดยตรง และอาการที่เกิดกับอวัยวะข้างเคียงหลอดอาหาร ทำให้บางครั้งผู้ป่วยไม่ทราบว่าตัวเองเป็น GERD เพราะอาการไม่ตรงกับที่เข้าใจ

อาการหลักที่พบบ่อย

อาการกลุ่มนี้เกิดจากกรดที่สัมผัสกับเยื่อบุหลอดอาหารโดยตรง ทำให้รู้สึกระคายเคืองและอักเสบ โดยมักเด่นชัดขึ้นหลังรับประทานอาหาร เมื่อนอนราบ หรือเมื่อก้มตัว ซึ่งอาการหลักที่พบบ่อยในผู้ป่วยกรดไหลย้อน ได้แก่

• แสบร้อนกลางอก (Heartburn) มักเกิดขึ้นหลังกินอาหารมื้อหนัก เมื่อนอนลง หรือก้มตัว
• เรอเปรี้ยว/เรอขม (Acid Regurgitation) มีรสเปรี้ยวหรือขมในปาก บางครั้งอาจรู้สึกคลื่นไส้ร่วมด้วย
• ท้องอืด อาหารไม่ย่อย แน่นท้อง (Indigestion) จุกแน่นบริเวณลิ้นปี่ ท้องอืด และรู้สึกว่าอาหารไม่ย่อยแม้ไม่ได้กินมาก
• เจ็บหน้าอกหลังกินอาหาร เกิดจากกรดระคายเคืองผนังหลอดอาหาร ต่างจากอาการเจ็บหน้าอกจากโรคหัวใจที่มักมาพร้อมกับอาการเหนื่อยหอบและปวดร้าวไปที่แขนหรือกราม

อาการรอง ที่หลายคนคาดไม่ถึง

นอกจากอาการทางหลอดอาหารโดยตรงแล้ว กรดไหลย้อนยังสามารถส่งผลถึงระบบทางเดินหายใจ ลำคอ และช่องปาก ซึ่งเป็นอาการที่หลายคนไม่ทราบว่าเชื่อมโยงกับโรคกรดไหลย้อน (GERD) เลย ส่งผลให้ได้รับการรักษาที่ไม่ตรงจุดและอาการไม่ดีขึ้น

• ไอเรื้อรัง โดยเฉพาะตอนกลางคืน กรดที่ไหลย้อนขึ้นมาในลำคอและหลอดลม มักไม่ตอบสนองต่อยาแก้ไอธรรมดา
• เสียงแหบ เจ็บคอเรื้อรัง จากกรดที่ไหลย้อนขึ้นมาสัมผัสกับบริเวณกล่องเสียง
• กลืนเจ็บ กลืนลำบาก/รู้สึกมีก้อนติดที่คอ เกิดจากการที่กรดระคายเคืองหลอดอาหารจนเกิดการตีบแคบหรือกล้ามเนื้อหลอดอาหารเกร็งตัวผิดปกติ
• มีกลิ่นปากกรดและน้ำย่อยที่ไหลย้อนขึ้นมามีกลิ่นเปรี้ยวและไม่พึงประสงค์
• ฟันสึก จากกรดที่ขึ้นมาในปาก

ความเสี่ยงและภาวะแทรกซ้อนจากโรคกรดไหลย้อน (GERD) มีอะไรบ้าง?

หากปล่อยให้กรดไหลย้อนเรื้อรังโดยไม่ได้รับการรักษา กรดที่สัมผัสกับเยื่อบุหลอดอาหารซ้ำ ๆ จะค่อย ๆ สร้างความเสียหายสะสม นำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ดังนี้

1. หลอดอาหารอักเสบ (Esophagitis)

ภาวะแรกที่เกิดขึ้นเมื่อกรดสัมผัสกับเยื่อบุหลอดอาหารบ่อย ๆ คือการอักเสบ ซึ่งทำให้ผนังหลอดอาหารเป็นแผล เลือดออก และรู้สึกเจ็บเวลากลืน ผู้ป่วยที่มีหลอดอาหารอักเสบรุนแรงอาจมีเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร ทำให้อุจจาระดำหรืออาเจียนเป็นเลือด ซึ่งต้องได้รับการรักษาพยาบาลโดยด่วน

2. หลอดอาหารตีบ (Esophageal Stricture)

เมื่อการอักเสบเรื้อรังทำให้เกิดพังผืดสะสม หลอดอาหารจะค่อย ๆ ตีบแคบลง ทำให้กลืนอาหารลำบากมากขึ้นเรื่อย ๆ ผู้ป่วยอาจต้องรับการรักษาด้วยการส่องกล้องขยายหลอดอาหาร

3. Barrett's Esophagus

ภาวะที่เยื่อบุหลอดอาหารเปลี่ยนแปลงลักษณะ โดยเซลล์ที่คล้ายกับลำไส้เล็กเข้ามาแทนที่เซลล์ปกติของหลอดอาหาร เนื่องจากร่างกายพยายามปรับตัวเพื่อต้านทานกรด ภาวะนี้ถือเป็นภาวะก่อนมะเร็ง (Precancerous condition) ที่ต้องติดตามอย่างใกล้ชิดกับแพทย์ด้วยการส่องกล้องเป็นประจำ

4. มะเร็งหลอดอาหาร

แม้โอกาสเกิดมะเร็งหลอดอาหารจากกรดไหลย้อนจะยังไม่สูงมากในประชากรทั่วไป แต่ผู้ที่มี Barrett's Esophagus มีความเสี่ยงสูงกว่าคนปกติอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะเมื่อมีปัจจัยร่วมอื่น เช่น สูบบุหรี่ โรคอ้วน และกรดไหลย้อนเรื้อรังนานหลายปี

วิธีรักษาและบรรเทาอาการกรดไหลย้อน (GERD) ทำได้อย่างไร?

การรักษากรดไหลย้อนขึ้นอยู่กับความรุนแรงของอาการ โดยทั่วไปแพทย์จะเริ่มจากการปรับพฤติกรรมก่อน จากนั้นจึงพิจารณาใช้ยา และในกรณีที่รักษาด้วยยาแล้วไม่ได้ผลหรือมีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง อาจพิจารณาการผ่าตัดหรือส่องกล้องเย็บหูรูดหลอดอาหาร

1. ปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหาร

ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นกรด เช่น อาหารมันสูง ทอด เผ็ดจัด เปรี้ยวจัด ช็อกโกแลต มะเขือเทศ น้ำอัดลม กาแฟ ชา และแอลกอฮอล์ เลือกกินอาหารมื้อเล็กลงแต่บ่อยขึ้น แทนการกินมื้อใหญ่ทีเดียว ไม่กินอาหารใกล้เวลานอน โดยควรเว้นระยะอย่างน้อย 3 ชั่วโมงก่อนนอน และดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอเพื่อช่วยเจือจางกรดในกระเพาะ

2. ปรับไลฟ์สไตล์

นอกจากเรื่องอาหารแล้ว การปรับไลฟ์สไตล์ก็มีผลสำคัญมาก เช่น ลดน้ำหนักหากมีน้ำหนักเกินเกณฑ์ งดสูบบุหรี่ ผ่อนคลายความเครียดด้วยกิจกรรมที่ชอบ ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอแต่ไม่ควรออกกำลังกายทันทีหลังกินอาหาร นอนยกศีรษะสูง 15-20 เซนติเมตรหากมีอาการกลางคืน หรือนอนตะแคงซ้ายแทนตะแคงขวา และไม่สวมเสื้อผ้ารัดรูปหรือเข็มขัดแน่นจนเกินไปเพราะจะเพิ่มแรงดันในช่องท้อง

3. การใช้ยา

สำหรับผู้ที่ปรับพฤติกรรมแล้วยังไม่ดีขึ้น อาจพิจารณาใช้ยารักษาเพื่อควบคุมอาการ ซึ่งมีหลายกลุ่ม ได้แก่ ยาลดกรดและบรรเทาอาการกรดไหลย้อนอย่างกาวิสคอน สูตรสีชมพู ที่ทั้งช่วยลดกรดในกระเพาะ และสร้างชั้นแพเจลป้องกันไม่ให้กรดไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร หากมีอาการรุนแรงอาจต้องใช้ยาลดการหลั่งกรด (PPI) ควบคู่ไปด้วย แนะนำให้ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อรับคำแนะนำการรักษาเพิ่มเติม

กาวิสคอน ตัวช่วยบรรเทากรดไหลย้อน มีสูตรไหนบ้าง?

หนึ่งในผลิตภัณฑ์ที่ได้รับความนิยมสูงสำหรับการบรรเทาอาการกรดไหลย้อนคือ กาวิสคอน (Gaviscon) ซึ่งปัจจุบันมีให้เลือก 3 สูตรหลัก ดังนี้

1. กาวิสคอนสีเขียว

กาวิสคอนสีเขียว คือสูตรมาตรฐาน เหมาะสำหรับผู้ที่มีอาการแสบร้อนกลางอก เรอเปรี้ยว กรดไหลย้อนในระยะเริ่มต้น

2. กาวิสคอนสีชมพู

กาวิสคอนสีชมพู เป็นสูตร 2 กลไกการออกฤทธิ์ที่เพิ่มปริมาณยาลดกรด ดังนั้น นอกจากจะช่วยบรรเทาอาการแสบร้อนกลางอกและเรอเปรี้ยวแล้ว ยังเหมาะกับผู้ที่มีอาการอาหารไม่ย่อยเนื่องจากกรดเกินอีกด้วย ซึ่ง 2 กลไกนั้น คือ

1. ปรับสภาพกรดในกระเพาะอาหารให้เป็นกลาง เพื่อลดอาการปวดและไม่สบายท้องจากกรดเกิน

2. สร้างชั้นแพเจลป้องกันลอยตัวอยู่ชั้นบนของ ของเหลวในกระเพาะอาหาร เพื่อบรรเทาอาการปวดแสบร้อนที่มีสาเหตุจากกรด

3. กาวิสคอนสีแดง

กาวิสคอนสีแดงสูตรเพิ่มปริมาณอัลจิเนต 2 เท่า ทำให้แพเจลแข็งแรงกว่า ออกฤทธิ์ยาวนาน ช่วยบรรเทาอาการแสบร้อนกลางอกในผู้ที่มีภาวะไส้เลื่อน (hiatus harnia), หลอดอาหารอักเสบ กรดไหลย้อนขึ้นคอและกล่องเสียง (LPR) เช่น เสียงแหบ เสียงผิดปกติ แสบคอ และไอ และกรดไหลย้อนตอนกลางคืนขณะนอนหลับได้ดียิ่งขึ้น ปริมาณโซเดียมต่ำ เหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคไต โรคหัวใจ ใช้ได้ในสตรีมีครรภ์และให้นมบุตร

ตารางเปรียบเทียบกาวิสคอนแต่ละสูตรต่างกันอย่างไร?

เมื่อไหร่ที่ควรไปพบแพทย์?

แม้กรดไหลย้อนหลายกรณีสามารถดูแลตัวเองได้ที่บ้านด้วยการปรับพฤติกรรม แต่มีสัญญาณบางอย่างที่บ่งบอกว่าถึงเวลาต้องพบแพทย์โดยด่วน ได้แก่

• มีอาการแสบร้อนกลางอกหรือเรอเปรี้ยวบ่อยกว่า 2 ครั้งต่อสัปดาห์ติดต่อกันนานกว่า 4-8 สัปดาห์
• กลืนอาหารลำบากหรือเจ็บขณะกลืน โดยเฉพาะอาหารแข็ง
• น้ำหนักลดโดยไม่ทราบสาเหตุ
• อาเจียนเป็นเลือดหรือมีเลือดออกทางทวาร
• ถ่ายอุจจาระดำผิดปกติ ซึ่งอาจเป็นสัญญาณของเลือดออกในระบบทางเดินอาหาร
• เจ็บหน้าอกรุนแรง โดยเฉพาะเมื่อมาพร้อมกับเหนื่อยหอบ ปวดร้าวไปแขนหรือกราม
• อาการไม่ดีขึ้นแม้ทานยาลดกรดและบรรเทากรดไหลย้อนแล้ว
• มีอาการไอเรื้อรัง เสียงแหบ หรือเจ็บคอที่ไม่ดีขึ้นภายใน 2-3 สัปดาห์

นอกจากนี้ หากมีประวัติครอบครัวเป็นมะเร็งหลอดอาหาร หรือเคยได้รับการวินิจฉัยว่ามี Barrett's Esophagus ควรติดตามการรักษากับแพทย์อย่างสม่ำเสมอ การตรวจด้วยการส่องกล้องทางเดินอาหาร (Endoscopy) เป็นวิธีที่แม่นยำที่สุดในการประเมินความเสียหายของหลอดอาหารและวินิจฉัยภาวะแทรกซ้อนต่าง ๆ

กรดไหลย้อนสามารถหายได้ เมื่อเรารู้ว่ากรดไหลย้อน คืออะไร ความรู้ความเข้าใจที่ถูกต้อง การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการกินและการใช้ชีวิต บวกกับการเลือกผลิตภัณฑ์บรรเทาอาการที่เหมาะสม ไม่ปล่อยให้อาการเรื้อรังโดยไม่รักษา

สนับสนุนโดยกาวิสคอน เมื่อมีอาการกรดไหลย้อน ต้อง…กาวิสคอนสีชมพู ยาบรรเทาอาการแสบร้อนกลางอก อาหารไม่ย่อยเนื่องจากกรดไหลย้อน และลดกรดในกระเพาะอาหาร ด้วย 2 กลไกการออกฤทธิ์ ทั้งลดกรด ปรับสภาพกรดในกระเพาะอาหารให้เป็นกลาง และสร้างแพเจล ป้องกันกรดไหลย้อนขึ้นสู่หลอดอาหาร

สามารถดูผลิตภัณฑ์กาวิสคอน (Gaviscon) ที่มีส่วนผสมของอัลจิเนตได้ที่ https://www.giexpert.in.th/products/

แหล่งอ้างอิง:

• Global Prevalence and Risk Factors of Gastro-oesophageal Reflux Disease (GORD): Systematic Review with Meta-analysis. Scientific Reports (2020). https://www.nature.com/articles/s41598-020-62795-1

• Extra-Esophageal Presentation of Gastroesophageal Reflux Disease: 2020 Update. Journal of Clinical Medicine (2020). https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7465150/

• Shaheen N, Ransohoff DF. Gastroesophageal Reflux, Barrett Esophagus, and Esophageal Cancer: Scientific Review. JAMA (2002). https://jamanetwork.com/journals/jama/fullarticle/194842

• Katz PO, et al. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. Am J Gastroenterol (2022). https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8754510/

• Alginate therapy is effective treatment for GERD symptoms: a systematic review and meta-analysis. Diseases of the Esophagus (2017). https://academic.oup.com/dote/article/30/5/1/3092443